Microsoft Office'dan kurtul

Microsoft Office bir dönem gerçekten işin kendisiydi. Word, Excel, PowerPoint; Windows’un üstüne oturan, her ofisin konuştuğu dil. Öğrenmesi zordu, dosya biçimleri “resmi evrak” oldu, muhasebe “Excel’siz olmaz” dedi, sunum PowerPoint demek oldu. O yıllarda alternatif aramak inat gibi duruyordu; çünkü iş gerçekten orada bitiyordu.

Sorun, bu gücün sonra başkasına yaşam hakkı tanımayan bir kartele dönüşmesi.

Adobe rakiplerini çoğu zaman satın alıp bitirdi. Microsoft’un ofis tarafında yöntemi daha sinsiydi: işletim sistemini tut, paketle, biçimi kilitle. DOS döneminde kelime işlemcinin kralı WordPerfect’ti, tablonun kralı Lotus 1-2-3. Windows gelince Microsoft kendi Word’ünü, Excel’ini öne sürdü; sonra bunları Office diye tek kutuya koydu. Tek programla savaşılmaz oldu. Rakibi yenmek değil, sahayı kapatmak: “zaten Word var, Excel de olsun, PowerPoint de.” Okul, devlet, şirket şablonu. Açılmazsa sen suçlusun.

Sonra biçim geldi. .doc, sonra .docx / .xlsx / .pptx. ISO’da OOXML kavgası, “açık standart” diye pazarlanan ama pratikte Microsoft’un evinin anahtarı olan paket. Karşıda ODF duruyordu; dosya “Office’te bozuluyor” cümlesi yıllarca alternatifin üzerine oturdu. Bozulan çoğu zaman dosya değil, kilit.

Satın alıp içerde söndürdükleri de var. Skype’ı aldılar; bir dönemin varsayılan görüşmesi inceldi, kayboldu, yerini Teams aldı. Teams de tek başına bir ürün gibi durmuyor: Microsoft 365’in içine gömülü, “zaten ödüyorsun” ile gelen, Slack ve Zoom’un ayrı yazılım olarak savaştığı bir duvar. FrontPage bitti. Publisher’ı da yavaş yavaş gömüyorlar. İstemediğin şey kuruluyor: OneDrive, Teams, hesap zorunluluğu, tarayıcı hatırlatması. Programı kaldırırken bile Microsoft’un evi araya giriyor.

Fiyat da Adobe ile aynı zihniyet. Bir kez Office 2010, 2016 alıp bitmiyordu. Şimdi asıl teklif Microsoft 365. Aylık, yıllık, aile, iş. Kullanmadığın Outlook’un, OneDrive’ın, Copilot kotasının faturasını da ödüyorsun. Lisans bitince dosyan duruyor; şerit, şablon, kayıt, “bu özelliğe abonelik gerekir” kayboluyor. Eski kalıcı Office hâlâ bir köşede satılıyor ama vitrin orası değil. Vitrin kira.

Çıkış, uzun süre çıkış gibi durmadı.

OpenOffice

Bir umuttu. StarOffice’ten geldi, ücretsizdi, “Microsoft’a gerek yok” cümlesini ilk kez ciddi söyleten şeydi. Sonra Oracle, sonra Apache, sonra neredeyse durdu.

LibreOffice

O cesetten çıktı. Başta gerçekten iş gördü: masaüstü, Windows / Linux / macOS, Writer / Calc / Impress, faturası yok. Sonra yıllar geçti; arayüz 2010’da kaldı, karmaşık Word dosyası yine kaydı, makro yine kırıldı. “Zaten LibreOffice bozar” cümlesi ofislerde yerleşti. Gelişmemek, rakibe yardım etmektir. Microsoft’un ekmeğine yağ sürdüler: alternatif var göründü, alternatif yetmedi, herkes 365’e döndü.

OnlyOffice

Nihayet başka bir şey. Microsoft biçimini “idareten açan” bir OpenOffice torunu değil; .docx / .xlsx / .pptx ile yaşamak için yazılmış. Şerit tanıdık. Dosya daha az ihanet ediyor. Masaüstünde ücretsiz katmanı var. Nihayet “güzel alternatif” denebilecek bir paket.

Sonra siyaset işe karıştı. Trump’ın şımarık bencilliği — kuralı ben koyarım, veriyi ben tutarım, müttefik de kiracıdır — Avrupa’ya ofis yazılımının da bir egemenlik işi olduğunu hatırlattı. Bulut Washington’un keyfine bakınca, evrak da Redmond’un kirası olmaktan çıktı, risk oldu. Önce OnlyOffice’e sarıldılar: Nextcloud, kamu, kendi sunucun. Yetmedi. Kodun, yol haritasının ve bulutun Avrupa’da kalması için Euro-Office’i çıkardılar. OnlyOffice’ten çatallanan, Nextcloud ve IONOS etrafında 2026’da sahneye çıkan Avrupa paketi. Henüz her şeyi bitirmiş değil. Niyet artık “ücretsiz OpenOffice yeter” değil: kendi ofisimiz olsun.

Google Docs, iWork, başka bulutlar da duruyor. Onlar da kilittir; sadece kilit başka kapıda. “Office’ten kaçtım, hesabı Google’a verdim” bir çıkış olabilir, kurtuluş değil.

Yapay zekâ burada Adobe’deki Firefly gibi geride bir çırpınış değil. Microsoft Copilot’u ciddiye almak lazım; modelleri zayıf olduğu için değil, tam tersine: yapay zekâyı 365’in içine gömüp eski kilidin üstüne yeni kira koyuyorlar. Yazı yazdırır, slayt üretir, tablo özetler. Bunun için Word’ün yıllık faturası şart değil. Copilot, Office’siz yaşanmaz diye satılan cümlenin yeni hali.

Microsoft Office'dan kurtulmak, Word’ün hiç iyi olmadığı anlamına gelmiyor. Bir dönem haklıydılar. Sonra Windows’u kaldıraç yaptılar, paketi zorunluluk, biçimi kilit, faturayı abonelik ettiler. WordPerfect ve Lotus sahadan silindi, Skype ellerinde inceldi, Teams paketle geldi, Copilot kirayı büyüttü. Açık kaynak tarafı da yıllarca yerinde sayınca kilidi onlar değil, bahane pekiştirdi.

Mektup, tutanak, tablo, sunum — çoğu iş için o kira şart değil. OnlyOffice duruyor, Euro-Office yeni, LibreOffice hâlâ evrak bitirir. Alışkanlık pahalı bir şey; lisans daha pahalı. Avrupa’nın uyanması geç oldu. Geç, yoktan iyidir.