Adobe'dan kurtul

Adobe bir dönem gerçekten haklı bir güçtü. PostScript’ten Photoshop’a, Illustrator’dan InDesign’a kadar masaüstü yayıncılığı ve dijital görseli fiilen onlar kurdu. Öğrenmesi zordu, dosya biçimleri “sektör standardı” oldu, ajanslar ve matbaalar etrafında döndü. O yıllarda alternatif aramak inat gibi duruyordu; çünkü iş gerçekten orada bitiyordu.

Sorun, bu gücün sonra başkasına yaşam hakkı tanımayan bir kartele dönüşmesi.

Macromedia’yı aldılar. Vektörde o yılların lideri FreeHand de o paketin içindeydi. Satın aldılar, geliştirmeyi kestiler, herkesi Illustrator’a ittiler. Flash da aynı kapıdan girdi: web’in hareketli yüzü ellerindeydi, sonra güvenlik, mobil ve HTML5 ile ellerinde patladı; 2020’de Flash Player’ı gömdüler. Rekabet edemedikleri Figma’yı yutacaklardı — 20 milyar dolarlık anlaşma. Avrupa ve İngiltere rekabet kurumları “bu olmaz” deyince anlaşma düştü. CorelDRAW özellikle vektörde uzun süre daha iyi hissedilen bir araçtı; Adobe onu da satın alarak değil, dosya biçimi, okul, ajans ve “herkes Illustrator kullanıyor” duvarıyla kenara itti. Rakipleri yenmek yerine sahayı kapatmak.

Bu sahada bir de donanım tekeli var. Apple, grafik işinde makineyi neredeyse din haline getirdi; bir kısım kullanıcı da programı değil logoyu savunuyor. Adobe + Mac ikilisi yıllarca “profesyonel iş böyle yapılır” cümlesini sattı. Satılan şey çoğu zaman kalite değil, alışkanlık ve korkuydu: dosya açılmazsa, müşteri kabul etmezse, stajyer başka bir şey bilmiyorsa.

Programlar da o korkuya göre şişti. Basit bir kırpma, basit bir PDF, basit bir kartvizit. Yine de Creative Cloud ayağa kalkacak, güncelleme çekecek, bir eklenti isteyecek. Olmayan özellik için marketplace, olan özellik için de üç tık yerine on tık. Kaldırmaya kalkınca bile Creative Cloud araya giriyor; programı silmek ayrı, Adobe’nin evini silmek ayrı iş.

Fiyat da aynı zihniyet. Bir kez alıp bitmiyor. Abonelik. Aylık, yıllık, “tüm uygulama” paketi. Kullanmadığın yazılımın da faturasını ödüyorsun çünkü tek başına Photoshop artık “uygun” değil, asıl teklif Cloud. Lisans bitince dosyan duruyor, araç kayboluyor.

Çıkış var.

Affinity

Eskiden Designer, Photo ve Publisher; şimdi tek uygulama. Adobe’nin karşısında yıllardır duran, bir kez alınıp kullanılan o seri. Canva satın aldı, çekirdeği ücretsiz yaptı. Vektör, piksel, sayfa düzeni. Yapay zekâ özelliklerini Canva aboneliğinin arkasına koymuşlar; onu istemezsen yine de asıl işi ücretsiz yapabiliyorsun. Bu, Adobe’nin “profesyonel = abonelik” cümlesinden daha dürüst.

CapCut

Video tarafında da sahne değişti. Reklam, kısa film, sosyal medya kurgusu için Premiere ve After Effects şart değil. CapCut birçok işi, o hantal kurulum ve eklenti tiyatrosu olmadan bitiriyor. “Ciddi iş Premiere’dir” cümlesi, dosyayı teslim eden kişi CapCut kullanıyorsa boş.

Yapay zekâdan sonra işler bir kez daha kaydı. Canva başta olmak üzere, “tasarım programı bilmek” ile “işi çıkarmak” birbirinden ayrıldı. Afiş, sunum, sosyal görsel, basit montaj — bunların çoğu artık Cloud’un içinden geçmek zorunda değil. Adobe’nin son çırpınışı Firefly. Hem pahalı paketin içinde, hem de rakiplerinin gerisinde. Üretiyor; fakat “bunun için hâlâ Adobe şart” dedirtecek kadar iyi değil.

Adobe'dan kurtulmak, Adobe’nin hiç iyi olmadığı anlamına gelmiyor. Bir dönem haklıydılar. Sonra sahayı kapattılar, programı şişirdiler, faturayı aboneliğe çevirdiler, rakipleri yutmaya çalıştılar. Flash ellerinde bitti, Figma boğazlarında kaldı, Firefly yetişemedi.

Kartvizit, sosyal görsel, vektör logo, sayfa, kısa video — çoğu iş için artık o kira şart değil. Affinity, CapCut, Canva, ve dürüstçe ücretsiz katmanı olan başka araçlar duruyor. Alışkanlık pahalı bir şey; lisans daha pahalı.